Stel je voor: een schoolomgeving zonder opstoppingen, zonder gehaast, zonder gevaar. Geen kinderen die tussen auto’s laveren, maar veilige ruimte om te stappen, te fietsen en te spelen. Ouders die elkaar ontmoeten, buren die elkaar begroeten. En met groen dat groeit waar vroeger asfalt lag. Vlaanderen telt ongeveer 4000 schoolomgevingen. Als we die allemaal omvormen tot rustige, veilige en groene plekken, bewijzen we niet alleen onze kinderen een grote dienst, maar zorgen we voor een netwerk van aangename plekken voor iedereen.
Een schoolstraat opent de deur
Sinds 2018 is het begrip ‘Schoolstraat’ opgenomen in de Wegcode. Aan het begin en/of einde van de schooldag wordt de straat aan de schoolpoort tijdelijk autovrij gemaakt om stappers en trappers alle ruimte te geven. Deze ingreep laat scholen en gemeenten toe om snel en relatief eenvoudig iets te doen aan verkeersonveiligheid, luchtvervuiling en drukte.
Tegelijkertijd biedt dit een kans om verder te denken: Kan de straat permanent autovrij of autoluw worden gemaakt? Kan de straat heringericht worden met meer ruimte voor duurzame mobiliteit, ontmoeting, vergroening en beweging? Zo kan een tijdelijke maatregel evolueren naar een structurele verbetering van de schoolomgeving en de buurt.
Voetgangersbeweging roept daarom op om het aantal schoolstraten fors uit te breiden. Door ermee te experimenteren ontdekken scholen en gemeenten hoe het anders kan. Elke tijdelijke afsluiting creëert kansen om stap voor stap te evolueren naar een structurele herinrichting, met meer veiligheid, ademruimte en levenskwaliteit.
Schoolstraten in binnen- en buitenland
De eerste schoolstraat kwam er al in 1989 in Bolzano, Italië. In 2012 startte Gent als eerste Belgische stad met schoolstraten en in 2018 werd het concept breed uitgerold met de campagne ‘Paraat voor de Schoolstraat’, een initiatief van de Vlaamse Overheid samen met Voetgangersbeweging en partners. Tal van steden en gemeenten hebben intussen schoolstraten en het concept is gekend bij het brede publiek.
Ook in het buitenland winnen de schoolstraten terrein met initiatieven van over de hele wereld. Dicht bij huis, in Parijs, werden intussen 300 schoolstraten autoluw, goed voor de helft van alle kleuter- en basisscholen. 100 daarvan werden intussen al heraangelegd en vergroend! Met die strategische aanpak vormen de schoolomgevingen een hefboom voor meer rust, verkoeling en veiligheid in de stad.
Hoe werkt Voetgangersbeweging aan schoolstraten?
Sinds 2005 zet Voetgangersbeweging zich met het Octopusplan in voor kindvriendelijke schoolomgevingen en duurzaam woon-schoolverkeer. Met de visie Schoolomgeving 2.0 gaat de aandacht vandaag breder dan verkeersveiligheid alleen: ook duurzame mobiliteit, ontmoeting, vergroening en beweging staan centraal.
In 2018 trokken we met de campagne Paraat voor de Schoolstraat de uitrol van schoolstraten in Vlaanderen op gang. Vandaag ondersteunen we nog steeds scholen en gemeenten die ermee aan de slag willen.
Sinds november 2024 begeleiden we organisaties uit Hongarije, Roemenië en Noord-Macedonië bij richtlijnen voor de opstart van schoolstraten. Dit Erasmus+-project versterkt de internationale samenwerking en kennisdeling rond kindvriendelijke schoolomgevingen in heel Europa.
Wat zegt de wetgeving?
Het afsluiten van de straat gebeurt tijdelijk en tijdens bepaalde uren met een verkeersbord C3 voorzien van een onderbord ‘schoolstraat’.
De straat is toegankelijk voor voetgangers, rijwielen en speed pedelecs. De straat blijft uiteraard ook toegankelijk voor hulpdiensten.
Bestuurders die in de schoolstraat rijden, doen dit stapvoets; ze laten de doorgang vrij voor de voetgangers en fietsers, verlenen hen voorrang en stoppen er zo nodig voor. De bestuurders brengen de voetgangers en fietsers niet in gevaar en hinderen hen niet.
Wat als een schoolstraat in jouw schoolomgeving niet mogelijk is?
Ook wanneer het (tijdelijk) afsluiten van de straat voor gemotoriseerd verkeer niet mogelijk is, kan je aan de slag met de 4 pijlers van Schoolomgeving 2.0: duurzame mobiliteit, ontmoeting, vergroening en beweging. Door parkeren op afstand te organiseren en de omgeving aan de schoolpoort anders in te richten, maak je de schoolomgeving een pak kindervriendelijker!
Onze oproep naar gemeenten en scholen
1. Ontwikkel een structureel beleid rond schoolstraten
Gebruik schoolstraten niet als losse ingrepen, maar als onderdeel van een gemeentelijk mobiliteitsbeleid dat inzet op veiligheid, gezondheid en leefkwaliteit.
2. Integreer de visie van Schoolomgeving 2.0
Hanteer de vier basisprincipes –duurzame mobiliteit, ontmoeting, vergroening en beweging – als richtsnoer bij de inrichting van schoolomgevingen.
3. Zorg voor veilige en aantrekkelijke schoolroutes
Investeer in voet- en fietspaden die kinderen zelfstandig en veilig naar school leiden. Als de routes gevaarlijk of onaantrekkelijk blijven, stappen ouders niet over op duurzaam vervoer. Schoolstraten werken pas optimaal in combinatie met veilige schoolroutes.
4. Werk samen met scholen en buurtbewoners
Betrek leerlingen, ouders, schoolteams en omwonenden bij de plannen. Participatie verhoogt het draagvlak en zorgt dat de inrichting aansluit bij de noden van de gebruikers.
5. Voorzie veilige infrastructuur en duidelijke signalisatie
Creëer verkeersvrije zones, veilige oversteekplaatsen en kwalitatieve fietsinfrastructuur. Zorg dat signalisatie eenduidig is en door iedereen wordt gerespecteerd.
6. Zet in op handhaving en sensibilisering
Combineer toezicht met sensibiliseringsacties die ouders en buurtbewoners bewust maken van de voordelen van stappen en trappen. Handhaaf indien nodig.
7. Maak van schoolomgevingen laboratoria voor de publieke ruimte
Schoolomgevingen bieden een uitgelezen kans om te experimenteren met autoluwe zones, vergroening en herinrichting van straten en pleinen. Met tijdelijke ingrepen kan je al snel resultaat boeken. Gemeenten die hierin investeren, creëren inspirerende voorbeelden voor de hele gemeenschap.
Wat kan jij doen?
Ben jij leerkracht, ouder, grootouder of buurtbewoner en heb jij zin om een schoolstraat uit te proberen? Leg je idee voor aan de school en de gemeente en zoek andere enthousiastelingen die mee willen helpen! Vergeet ook zeker niet de leerlingen te betrekken! Laat je inspireren door andere scholen en bekijk het stappenplan op Paraat voor de Schoolstraat.
Interesse om te starten met een schoolstraat?
Neem contact op met Octopusplan via info@octopusplan.be.